Geir Inge Lien (Sp) [18:33:49] (ordførar for saka): I dag behandlar vi eit representantforslag frå Framstegspartiet om å prioritere bygging av E39 Solavågseidet–Blindheim–Moa. Strekninga er ei av dei mest trafikkerte og ulykkesutsette strekningane på E39 nord for Bergen. Det er ein flaskehals for både pendlarar, næringstransport og beredskap, og det er difor ikkje nokon tvil om at dette er eit viktig prosjekt for regionen.

Eg vil takke komiteen for det gode samarbeidet i saka.

Sjølv om strekninga er viktig, er prosjektet ikkje modent for å verte bygt i dag. Det er ikkje regulert, finansiering er ikkje avklart, bompengeopplegget er ikkje politisk behandla lokalt, og det står att både kvalitetssikring og vidare planarbeid. Prosjektet er heller ikkje inne i noverande NTP. Prosjektet manglar dessverre heilt grunnleggjande føresetnader for at ein kan gje klarsignal for utbygging.

Samtidig er det òg viktig å minne om kvifor delar av dette prosjektet kunne ha vore både meir modent og kanskje allereie under bygging – dersom det ikkje hadde vorte stoppa under Framstegspartiet si tid i regjering. Delar av strekninga var opphavleg meint å inngå i Bypakke Ålesund, men vart teke ut av samferdselsminister Ketil Solvik-Olsen før saka kom til Stortinget. Det har kosta tid, og det har kosta framdrift. Det er difor litt spesielt å behandle eit forslag frå Framstegspartiet som dei ikkje har sett av ei einaste krone til i sitt alternative budsjett. Dette gjev lite truverd.

Eg er glad for at Statens vegvesen no har valt å gå vidare med løysinga med lang tunnel, som varetek lokale ønske og innspel. Det gjev eit betre utgangspunkt for vidare planlegging og for lokal forankring. Nasjonal transportplan skal gje føreseielege vilkår for folk og næringsliv, og er basert på lokale prioriteringar. Vi kan ikkje styre rekkefølgja på prosjekt etter representantforslag, spesielt der prosjekta er umodne.

Senterpartiet er positive til at E39 Solavågseidet–Blindheim–Moa kjem inn i neste NTP dersom ein prioriterer dette lokalpolitisk.

Frank Edvard Sve (FrP) [18:36:54]: Denne saka her viser litt av den frustrasjonen iallfall underteikna har knytt til spesielt samferdselssaker og korleis ting fungerer i dette huset her, på ein veldig god måte.

Representanten Geir Inge Lien, Høgre og Arbeidarpartiet stod i valkampen og lova høgt og tydeleg at dette prosjektet, Solavågseidet–Blindheim–Moa – til representanten Geir Inge Lien: Solavågseidet–Blindheim kjem før Moa – skulle ein byggje. Alle skulle prioritere det prosjektet. Det var berre å køyre på, det var ikkje måte på korleis ein skulle prioritere det.

Forslaget er ikkje at ein skal løyve pengane i dag, ein ber om å få ein plan for korleis ein har tenkt å gjere det med prosjektering, planlegging og også finansiering. For å kunne få det inn i ein framtidig NTP, må ein faktisk ha den rekkefølgja, og ein må gjere det for å kunne få dette opp og fram i prosjektering.

I førre periode stod vi her i ein initiativdebatt angåande trafikktrygging og trafikksikkerheit. Vi var alle partia einige om at antalet hardt skadde og drepne i trafikken er ei kjempeutfordring. Tala for 2025 vart dessverre høgare enn tidlegare, og vi ser det dessverre så langt i år òg.

Alt dreier seg om å gjere alle moglege tiltak for å få ned antalet hardt skadde og drepne i trafikken. Det er vi alle hjartans einige om, men der stoppar det. Det stoppar gjennom at vi i FrP faktisk ønskjer å gjere noko med det. Grunnen til at vi tok opp den initiativdebatten, var å få gjort noko med dei farlegaste vegane vi har i landet.

E16 Skaret–Hønefoss er kanskje den aller verste. Ein veg som kjem veldig høgt opp på lista – han er sannsynlegvis nummer to – er akkurat denne strekninga her. Det er enormt mange alvorlege ulukker og mange dødsulukker der. Det er ei kjempefarleg vegstrekning, med opp mot 25 000 bilar i ein eittløpstunnel. Det er Noregs mest trafikkerte eittløpstunnel, og det smell i tide og utide.

Kva gjer vi som storting då? Kva gjer vi som politikarar? Når systemet ikkje fungerer, er det vårt ansvar som politikarar faktisk å gjere noko med det, men det evnar vi ikkje. Då snakkar vi om ein nasjonal transportplan som ikkje eksisterer. Det er ingen vedteken nasjonal transportplan. Det er seks prosjekt som vart vedtekne i seks romartalsvedtak, men NTP-en er ikkje vedteken. Det er ein Arbeidarparti–Senterparti-NTP, som hadde mindretal. Vi hadde eit mindretal, Høgre hadde eit mindretal, SV og andre parti hadde mindretal. Det er ingen NTP som gjeld i dag, så slutt og snakk om det – det vert berre heilt feil.

Eg er skuffa over at ingen har vyar, ingen har idear om kva som skal til for å få trafikken tryggare på den strekninga – eller for den saks skuld andre strekningar. Det er synd. Det er synd for bilistane, det er synd for trafikktrygging.

Eg tek opp forslaget vi hadde.

Anne Kristine Linnestad (H) [18:40:14]: Det er ingen tvil om at E39 Solavågseidet–Blindheim–Moa er en sterkt trafikkert og viktig transportkorridor i Møre og Romsdal, med tidvis 25 000 kjøretøy i døgnet. Næringslivet i Møre og Romsdal beskriver kjøreruten gjennom fylket som å stå 29 minutter på rødt og 1 minutt på grønt lys, og det ene grønne minuttet er i tillegg bompengefinansiert eller man må betale for en ferge. Dette er altså en strekning som går mellom flere viktige fergestrekninger, som har mye trafikk, og som er svært utsatt for ulykker, både alvorlige dødsulykker og ulykker med hardt skadde.

Høyre er opptatt av å binde landet tettere sammen, slik at folk og næringsliv kommer seg raskt og trygt fram, men vi mener allikevel at prioriteringer av samferdselsprosjekter i størst mulig grad må skje i nasjonal transportplan, og at prosjektene må finansieres i de årlige budsjettene. Dette prosjektet vi nå debatterer, er ikke prioritert i NTP for 2025–2036, og det er bakgrunnen for at vi vil komme tilbake til prioriteringer av nye veiprosjekter ved neste rullering av NTP.

Sett i lys av forrige sak og ikke minst representanten Sves utblåsning i denne saken, vil jeg si at dersom FrP virkelig hadde ment at denne strekningen skulle prioriteres nå, hadde de vel i hvert fall nevnt den med et lite ord i det alternative statsbudsjettet de selv har lagt fram for 2026. Den er verken nevnt, beskrevet eller satt av penger til. Ja, Høyre har snakket om strekningen i valgkampen, men FrP har foreslått et vedtak de overhodet ikke har nevnt i eget budsjettforslag.

Statsråd Jon-Ivar Nygård [18:42:22]: E39 Solavågseidet–Blindheim–Moa er en viktig transportkorridor i Møre og Romsdal. Det er en ÅDT på cirka 13 000 ved Solavågseidet og 22 000 ved Blindheimstunnelen. Kommunedelplan for prosjektet var på høring i 2025, og etter innsigelser og faglige vurderinger ble alternativet med vei i dagen skrinlagt. Statens vegvesen har gått videre med alternativ 1, som er tunnel fra Blindheim til Breivika.

Det er likevel aktivitet på strekningen, og det er viktig, siden dette er en ulykkesutsatt strekning. Regjeringen varslet i Nasjonal transportplan at det kunne være aktuelt å starte utbedring av E39 Veibustkrysset. Nå har Statens vegvesen satt i gang arbeidet med å etablere et toplanskryss og et nytt fortau i Veibustkrysset. Denne utbedringen vil gjøre det tryggere og mer forutsigbart for bilistene som bruker veien til og fra Ålesund.

Planporteføljen til Statens vegvesen er fastsatt i Nasjonal transportplan for 2025–2036 og Stortingets behandling av denne. I tildelingsbrevet til Statens vegvesen er det gitt føringer om at det ikke skal brukes unødig mye ressurser på planlegging. Det innebærer at vi må tilpasse den planleggingsaktiviteten til den til enhver tid gjeldende innfasing av Nasjonal transportplan.

Som representantene er kjent med, er ikke E39 Vegsund-Breivika i Statens vegvesens planportefølje. Det er naturlig å vurdere – som flere har vært inne på – hvilke prosjekter som skal inngå i Statens vegvesens planportefølje ved neste rullering av nasjonal transportplan. Man kan mene at det er et byråkratisk og tungrodd system, men det er det systemet vi benytter oss av alle sammen for å prioritere i transportsektoren, og jeg synes det er et ganske godt system.

Frank Edvard Sve (FrP) [18:50:11]: Dei tilbakemeldingane om bypakken som kom frå bl.a. representanten Geir Inge Lien, som også statsråden nemnte no nettopp, er ganske spesielle. Eg kunne ha halde eit ganske langt innlegg om innhaldet i desse bypakkane, men ein ting er bra sikkert: Strekninga på E136, som snart er ferdig bygd, hadde aldri vorte starta på viss ein hadde drege andre prosjekt inn i det. Det var det som var grunnlaget for at statsråden vår sa at viss ein skal ha inn mykje meir, ville porteføljen ha vorte kanskje tre gonger så stor som den som vart vedteken for E136, som er den bypakken som er i dag. Det ville ført til full ny behandling på alle felt, noko som ville ført til mange års utsetjing. Ein ville sannsynlegvis også hatt store problem med å få gjennom eit prosjekt til 10 mrd. kr, samanlikna med eit prosjekt til ca. 3 mrd. kr. Vi veit alle kor krevjande det er. Det var litt av grunnlaget og forhistoria til det.

Når det gjeld prosjekt for så viktige trafikktryggingsområder, er det ei svakheit i systemet vårt – Nasjonal transportplan – at det er ei behandling i Stortinget utan noko fleirtal for ein plan. Det vert gjort nokre fleirtalsvedtak, men resten flyter på ein måte når det gjeld styring. Eg er klar over at Vegvesenet har sine styringssystem rundt NTP-en til regjeringa. No har vi igjen ei mindretalsregjering, med Arbeidarpartiet aleine, og det kan ikkje vere slik at viss det ikkje vert fleirtal for nokon NTP, så er det Arbeidarpartiet som aleine skal styre all samferdselspolitikk vidare. Det er ikkje demokratisk. Det er eit system som er fullstendig feil. Difor meiner eg at når det kjem viktige saker, med mange hardt skadde og trafikkdrepne i tillegg, må det vere mogleg å ta grep og innføre tiltak på vegar som er så farlege. Det var heile grunnlaget for å få fram den saka – å få sett i gang planlegging, prosjektering og å få ein plan for korleis ein kan få prosjektet inn i ein NTP, sjølvsagt seinare. Men for å kunne få han inn i ein NTP, må det faktisk vere planlagd og prosjektert. Vi veit alle korleis dette er.

Det er i alle fall eit veldig dårleg argument å seie at vi ikkje la det inn i vårt eige budsjett, når vi i ei sak bad om å få ein plan for ei finansiering. Etter at planen er klar, ville det vore naturleg å få inn budsjettering. Det trur eg at Høgre også forstår – dei forstår seg ganske godt på pengar, trur eg. Det kan ikkje vere byråkratiet som skal styre alt dette.

Ønskjer vi tryggare vegar og færre hardt skadde og drepne i trafikken, må vi evne å gjere noko med det – men det gjer vi dessverre ikkje i dag når det gjeld viktige vegar.