Spørsmål

Geir Jørgensen (R): Meiner statsråden det er i tråd med statens forventningar til Statkraft at Los Lagos kraftverk i Chile blir sett i drift før Noregs kontaktpunkt for ansvarleg næringsliv har avslutta klagesaka frå mapuche williche, og vil statsråden be Statkraft vente med kommersiell drift til kontaktpunktet har gitt si sluttfråsegn?

Begrunnelse

Statkraft eig kraftverka Rucatayo og Los Lagos i Pilmaiquénelva i det sørlege Chile. Elva og seremonistaden Ngen Mapu Kintuantü er heilage for mapuche williche. I 2023 trekte Statkraft seg frå Osorno, eit tredje prosjekt i same elv. Grunngjevinga var at kraftverket ville råke seremonistaden. Selskapet kjenner altså verdien av staden.

I september 2023 klaga lokalsamfunn i Pilmaiquén Statkraft inn for Noregs kontaktpunkt for ansvarleg næringsliv. Klagen gjeld mellom anna manglande samtykke, og at selskapet skal ha gjort avtalar med utvalde grupper og halde andre utanfor. Kontaktpunktet tok saka delvis opp i september 2024, mellom anna spørsmålet om korleis Statkraft har involvert dei råka. Meklinga vart utsett i august 2025, etter ei drukningsulukke i elva. I oktober 2025 åtvara kontaktpunkta i Noreg og Chile mot represaliar. Saka er framleis open.

Høgsterett i Chile har påbode styresmaktene å konsultere urfolk om arkeologiske funn i prosjektområdet. Bygginga av Los Lagos heldt fram medan konsultasjonen gjekk.
I sommar klaga lokalsamfunna òg Statkraft inn for Forbrukertilsynet etter åpenhetslova. Samstundes fylte Statkraft magasinet. Fyllinga starta i juli og var ferdig i august. Statkraft har sagt til NRK at det aldri var aktuelt å stanse. Kommersiell drift er venta i 2027.

OECD sine retningslinjer seier at alvorlege verknader skal prioriterast, og at det skal leggjast vekt på om skaden kan rettast opp. Eit kraftverk i drift skaper eit fullbyrda faktum før kontaktpunktet har sagt sitt.

Noreg har røynsle med å byggje først og få avklaring etterpå. På Fosen var vindkraftverka i drift då Høgsterett i 2021 slo fast at løyva var ugyldige, fordi dei kranka retten reindriftssamane har til å utøve kulturen sin. Statkraft er største eigar i Fosen Vind. Semja om Storheia kom først i desember 2023.

Staten er eineeigar av Statkraft. Statsråden har sjølv skrive til Stortinget at staten forventar at selskapa respekterer menneskerettane og følgjer OECD sine retningslinjer. Kontaktpunktet kan ikkje stanse eit prosjekt. Det kan berre eigaren be om. Spørsmålet er om forventningane gjeld også når ei klage mot selskapet ikkje er ferdig handsama.

Svar

Svaret er ennå ikke tilgjengelig