Bakgrunn
Det har vore ein tydeleg statleg politikk over lang tid at ein
ynskjer tilgjengelege daglegvarebutikkar i heile landet. Tilgang
på daglegvarebutikk handlar om busetnad, grunnleggande samfunnsinfrastruktur
og beredskap i lokalsamfunna. Det statlege Merkur-programmet har
vore svært viktig for å nå desse målsetningane.
Digitalisering har gjeve ny økonomisk berekraft for utsette butikkar
i Distrikts-Noreg og oppfyller òg fleire av FN sine berekraftsmål.
Stadig fleire butikkar landet over tek i bruk teknologi for å kunne
fjernstyre butikken og ha døgnopen butikk utan å ha tilsette fysisk
til stades i butikken i heile opningstida. Det statlege Merkur-programmet
har bidrege sterkt til å få utvikla framtidsretta teknologi i eit
svært vellukka offentleg/privat-samarbeid. Fjernstyring sikrar driftsgrunnlaget
for dei mindre butikkane, gjennom auka salstider, auka salsmengde
og omsetning. Det gjev fleire arbeidsplassar og dei tilsette får
òg tid til andre oppgåver. I tillegg løyser det bemanningsutfordringar,
både i område det er krevjande å rekruttere til og knytt til sjukefråvær.
Det utgjer for mange av desse butikkane heile forskjellen på om
butikken er drivverdig eller ei.
I 2018 godkjente det daverande Kommunal- og moderniseringsdepartementet
den første Merkur-daglegvarebutikken med teknologien RMA-Butikkstyring
for sal og utlevering av alkohol. I dag er det om lag 200 slike butikkar
over heile Noreg. Det er kommunane som gjev salsløyve for alkohol
og kontrollerer desse. Frå 2018 har dette blitt gjort for butikkar
med fjernstyring over heile landet, etter same grundige vurderingar
og regelverk som for ordinære daglegvarebutikkar med berre fysisk betjening.
Fjernstyrte butikkar og ordinære daglegvarebutikkar vert kontrollerte
på same måte og etter same regelverk (alkoholloven og alkoholforskriften).
Helsedirektoratet har uttalt at dei ikkje har som oppgåve å sette
seg inn i dei teknologiske løysingane, men har likevel dei siste
åra sendt fleire brev til kommunane og uttalt at alkoholsal i fjernbetente
butikkar ikkje er i tråd med lovverket. Direktoratet har jamstilt
fjernstyringsteknologien med ubetente kasser og sal frå automat,
som ikkje er lovleg for omsetting av alkohol i høve lova. Direktoratet
har blitt oppfordra av fleire kommunar om å reise ut for å sjå og
teste teknologien, men etter det forslagsstillarane kjenner til
har dei ikkje vald å gjere dette.
Ein ser òg no tilfelle av at statsforvaltarar overprøver kommunale
vedtak om å gje salsløyve til butikkar med slik fjernstyring og
ber andre kommunar om å revurdere løyver som er gjeve. Dagens situasjon
fører til forskjellsbehandling av butikkar, og uklare styringssignal frå
statlege myndigheiter fører til at butikkar utsett planar om å investere
i fjernstyring.
Kommunal- og distriktsdepartementet har gjennom Distriktssenteret
fått utført ei juridisk utredning frå CMS Kluge Advokatfirma som
konkluderer med at alkoholsal i fjernbetente butikkar er innafor
dagens lovverk. Teknologien som vert nytta, sikrar direkte, umiddelbar
interaksjon mellom kunde og tilsett. Det er alltid tilsette som
vurderer om krava i Helsedirektoratet sin rettleiar for ansvarleg
sal og utlevering av alkohol er oppfylt, med tanke på alder, sal
til openbart rusa personar osb. Den digitale butikkstyringa er fysisk
betjent 24 timar i døgnet, 365 dagar i året.